Zachowek — komu się należy i jak się go oblicza

Zachowek przysługuje osobom, które byłyby powołane do spadku z ustawy — dzieciom, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy — gdyby nie testament lub darowizny dokonane za życia. Jeżeli spadkodawca pominął taką osobę w testamencie albo przekazał jej mniej, niż wynosi należny udział, powstaje roszczenie o zapłatę różnicy.

Ile wynosi zachowek

Wysokość zależy od tego, kto dochodzi roszczenia i czy jest trwale niezdolny do pracy. Co do zasady jest to połowa wartości udziału spadkowego, który przypadałby tej osobie przy dziedziczeniu ustawowym. Osoba trwale niezdolna do pracy lub małoletnia może dochodzić dwóch trzecich tego udziału.

Podstawą obliczenia jest wartość spadku z chwili śmierci spadkodawcy, powiększona o darowizny dokonane za jego życia — z wyjątkiem darowizn drobnych, zwyczajowo przyjętych. To dlatego sprawy o zachowek rzadko kończą się na przeczytaniu testamentu: trzeba ustalić, co spadkodawca przekazał wcześniej i jaką to miało wartość.

Kiedy roszczenie nie powstaje

Zachowek nie należy się osobie wydziedziczonej — czyli tej, którą spadkodawca pozbawił zachowku z przyczyn wskazanych w testamencie: uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych, popełnienia przestępstwa przeciwko spadkodawcy lub bliskim. Wydziedziczenie musi być jednak skuteczne: sama wzmianka w testamencie bez wskazania przyczyn nie wystarczy.

Roszczenie nie powstaje też wtedy, gdy osoba uprawniona odrzuciła spadek, zrzekła się dziedziczenia w umowie z spadkodawcą albo została uznana za niegodną dziedziczenia.

Terminy

Roszczenie o zachowek przedawnia się po pięciu latach od ogłoszenia testamentu lub od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o nim. To termin, który warto sprawdzić na początku — niezależnie od tego, po której stronie sporu się stoi.

Zachowek to roszczenie pieniężne, nie udział w konkretnej nieruchomości. Sposób zaspokojenia zależy od majątku spadkobiercy.

Sprawy o zachowek prowadzimy po obu stronach — zarówno dla osób dochodzących roszczenia, jak i dla spadkobierców, którzy się przed nim bronią.